27 października 2026 r. Komisja Europejska przedstawiła pakiet inicjatyw mających na celu zwiększenie odporności Unii Europejskiej na skutki zmian klimatu (EU Framework for Climate Resilience). Nowe przepisy mają wprowadzić wspólne zasady oceny ryzyka klimatycznego, planowania działań adaptacyjnych oraz monitorowania strat ekonomicznych powodowanych przez katastrofy naturalne. Istotną rolę w realizacji tych założeń ma odegrać sektor ubezpieczeniowy. Inicjatywy na rzecz zwiększenia odporności klimatycznej Europy, w tym utworzenie Climate Insurance Alliance, zapowiedziała już przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen w swoim orędziu o stanie Unii we wrześniu 2026 r. o czym pisaliśmy na blogu PIU.

Wspólne zasady zarządzania ryzykiem klimatycznym

Pakiet EU Framework for Climate Resilience stanowi próbę zasadniczej zmiany podejścia Unii Europejskiej do zarządzania ryzykiem klimatycznym – od reagowania na skutki katastrof naturalnych do systematycznej identyfikacji zagrożeń, ograniczania ekspozycji na ryzyko oraz planowania działań prewencyjnych i adaptacyjnych. Centralnym elementem pakietu jest projekt rozporządzenia European Climate Resilience Law, który ma ustanowić wspólne ramy zarządzania ryzykiem klimatycznym na poziomie unijnym i krajowym. Z perspektywy sektora ubezpieczeniowego szczególne znaczenie ma pięć obszarów proponowanych zmian.

Po pierwsze, instytucjonalizacja oceny ryzyka klimatycznego. Projekt przewiduje regularne i bardziej jednolite oceny ryzyka, uwzględniające nie tylko historyczne zdarzenia katastroficzne, ale również przyszłe scenariusze klimatyczne, zdarzenia ekstremalne oraz ryzyka systemowe, transgraniczne i kaskadowe. Podstawą analiz ma być wspólna referencyjna trajektoria globalnego ocieplenia. Komisja proponuje także jednoznaczne określenie podmiotów odpowiedzialnych za zarządzanie poszczególnymi kategoriami ryzyka oraz opracowanie strategicznych planów odporności klimatycznej na poziomie UE do 2028 r. i państw członkowskich do końca 2030 r. Rozwiązania te mogą poprawić dostępność i porównywalność danych o zagrożeniach naturalnych, istotnych również dla modelowania ryzyka ubezpieczeniowego.

Po drugie, włączenie systemu finansowego do polityki odporności klimatycznej. Projekt wskazuje system finansowy jako jeden z obszarów, które powinny zostać objęte ocenami ryzyka i strategicznym planowaniem. Oznacza to, że konsekwencje zmian klimatu mają być analizowane nie tylko w kontekście infrastruktury czy środowiska, ale również stabilności gospodarczej i finansowej. Sektor ubezpieczeniowy może w tym systemie odgrywać istotną rolę jako dostawca ochrony finansowej oraz wiedzy o ryzyku. Projekt nie ustanawia jednak bezpośrednio nowych wymogów dotyczących zakresu oferowanej ochrony ubezpieczeniowej ani obowiązku tworzenia systemów ubezpieczeń katastroficznych.

Po trzecie, monitorowanie luki ubezpieczeniowej. Jednym z proponowanych wskaźników odporności klimatycznej UE ma być udział strat ekonomicznych związanych ze zmianami klimatu, które nie zostały objęte ochroną ubezpieczeniową. Oznacza to nadanie luce ubezpieczeniowej większego znaczenia w ocenie skuteczności krajowych polityk adaptacyjnych. Wskaźnik ten wymaga jednak ostrożnej interpretacji, ponieważ nie wszystkie straty ekonomiczne mogą być przedmiotem komercyjnej ochrony ubezpieczeniowej. Sam wzrost udziału strat pokrywanych przez ubezpieczycieli nie musi również oznaczać rzeczywistego zmniejszenia ryzyka klimatycznego. Ubezpieczenie pozwala finansować skutki katastrofy, ale nie eliminuje jej przyczyn.

Po czwarte, silniejsze powiązanie polityki klimatycznej z finansami publicznymi. Projekt zakłada uwzględnianie ryzyka klimatycznego w planowaniu budżetowym, polityce gospodarczej i decyzjach inwestycyjnych państw członkowskich. Strategiczne plany odporności mają identyfikować potrzeby inwestycyjne, koszty i korzyści działań adaptacyjnych oraz potencjalne źródła finansowania. Monitorowane mają być również zobowiązania warunkowe i koszty fiskalne związane ze zmianami klimatu. Komisja szacuje, że niezbędne inwestycje adaptacyjne w UE wynoszą około 70 mld euro rocznie. Takie podejście może sprzyjać bardziej racjonalnemu podziałowi środków pomiędzy prewencję a finansowanie skutków katastrof, a także uporządkowaniu odpowiedzialności sektora publicznego i prywatnego.

Po piąte, możliwe konsekwencje regulacyjne dla sektora ubezpieczeniowego. Choć projekt rozporządzenia koncentruje się na obowiązkach instytucji unijnych i państw członkowskich, jego wdrożenie może pośrednio oddziaływać na działalność zakładów ubezpieczeń. Nowy system ocen ryzyka i monitorowania strat będzie wymagał dostępu do danych dotyczących zagrożeń, ekspozycji i szkód katastroficznych, którymi dysponują również ubezpieczyciele. W przyszłości może to prowadzić do zwiększenia oczekiwań dotyczących udostępniania takich informacji lub rozwoju nowych metodologii nadzorczych. Istotne będzie zatem zapewnienie spójności nowych rozwiązań z istniejącymi wymogami Solvency II, w tym ORSA, oraz unikanie dublowania obowiązków sprawozdawczych.

Ubezpieczenia elementem europejskiej polityki odporności klimatycznej

Szczególne znaczenie dla sektora ubezpieczeniowego ma zapowiedź utworzenia Climate Insurance Alliance, czyli platformy współpracy ubezpieczycieli, reasekuratorów, pośredników ubezpieczeniowych, ekspertów, instytucji unijnych i władz publicznych. Do końca 2027 r. inicjatywa ma wypracować rozwiązania służące ograniczaniu luki ubezpieczeniowej, wzmacnianiu zachęt do prewencji oraz zwiększaniu możliwości zapewniania ochrony przed ryzykami katastroficznymi. Komisja zapowiada również współpracę z EIOPA nad utworzeniem obserwatorium ubezpieczalności ryzyk katastroficznych.

Europejska federacja ubezpieczycieli Insurance Europe pozytywnie oceniła inicjatywę Komisji, podkreślając, że odporność klimatyczna powinna stać się nie tylko priorytetem środowiskowym, ale również gospodarczym. Organizacja zwróciła uwagę na konieczność koncentracji na prewencji, adaptacji oraz wspólnej odpowiedzialności za zarządzanie ryzykiem. Jak podkreślił Frédéric de Courtois, prezes Insurance Europe, decyzje dotyczące zagospodarowania przestrzennego, infrastruktury i standardów budowlanych będą determinować poziom narażenia Europy na zagrożenia klimatyczne przez kolejne dekady.

PIU: prewencja i  podział odpowiedzialności mają kluczowe znaczenie

Z perspektywy PIU istotnym kierunkiem proponowanych zmian jest większy nacisk na identyfikację i ograniczanie ryzyka, a nie wyłącznie finansowanie skutków katastrof naturalnych. Skuteczna polityka odporności klimatycznej wymaga przede wszystkim inwestycji w infrastrukturę przeciwpowodziową, odpowiedniego planowania przestrzennego, poprawy standardów budowlanych oraz zwiększenia dostępności wiarygodnych danych o zagrożeniach.

Ubezpieczenia są ważnym mechanizmem finansowania skutków katastrof, nie mogą jednak zastępować działań prewencyjnych ani przejmować odpowiedzialności za ryzyka wynikające z niewystarczającego przygotowania infrastruktury i zagospodarowania przestrzennego. Zwiększanie poziomu ochrony ubezpieczeniowej bez równoczesnego ograniczania ekspozycji na zagrożenia nie zmniejsza bowiem samych strat ekonomicznych, lecz jedynie zmienia sposób ich finansowania.

W ocenie PIU szczególnej uwagi wymaga również proponowane monitorowanie luki ubezpieczeniowej. Wskaźnik ten powinien uwzględniać specyfikę krajowych rynków, różnice w poziomie zagrożeń oraz fakt, że nie wszystkie straty ekonomiczne związane ze zmianami klimatu mogą zostać objęte komercyjną ochroną ubezpieczeniową.

Nowe europejskie ramy mogą przyczynić się do lepszego zarządzania ryzykiem klimatycznym, pod warunkiem zachowania odpowiedniego podziału odpowiedzialności pomiędzy sektor publiczny i prywatny. Kluczowe jest, aby ograniczanie luki ubezpieczeniowej było rezultatem rzeczywistego zwiększania odporności na katastrofy naturalne, a nie jedynie rozszerzania mechanizmów finansowania powstających szkód.

https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_26_2244