Proponowane w Polsce skrócenie z 15 do 5 lat okresu, po którym informacje o przebytym leczeniu nowotworu nie mogłyby być brane pod uwagę przy zawieraniu umowy ubezpieczenia, może przynieść odwrotny efekt od zamierzonego. Zamiast ułatwić dostęp do ubezpieczeń osobom, które pokonały chorobę nowotworową, może ograniczyć dostępność niektórych produktów ubezpieczeniowych dla Polaków.

– Mamy nadzieję, że w toku dalszych prac nad ustawą o kredycie konsumenckim powstaną rozwiązania w bardziej wyważonej formie, która pozwoli skutecznie wspierać konsumentów, jednocześnie zachowując stabilność rynku ubezpieczeniowego. Tak, aby wyeliminować ryzyko nadregulacji i prawidłowo implementować wymagania UE – mówi Piotr Wrzesiński, wiceprezes zarządu PIU.

Choroby nowotworowe stanowią jedno z największych wyzwań zdrowotnych w Polsce i Europie, a ich znaczenie rośnie wraz ze starzeniem się społeczeństwa. Z raportu Polskiej Izby Ubezpieczeń „Ubezpieczenia na życie – finansowe wsparcie w najtrudniejszych chwilach” https://piu.org.pl/wp-content/uploads/2025/02/Raport-Ubezpieczenia-na-zycie-2025.01.31-light.pdf wynika, że ryzyko zachorowania na nowotwory wyraźnie wzrasta po 50. roku życia, obok chorób układu krążenia stając się jednym z głównych zagrożeń zdrowotnych dla Polaków.

Obecnie prawo do zapomnienia jest wdrażane w państwach członkowskich UE w ramach przepisów wynikających z dyrektywy (UE) 2025/2 w sprawie umów o kredyt konsumencki (CCD2), która powinna być stosowana od 20 listopada 2026 r. Jednocześnie trwają prace nad opracowaniem europejskiego kodeksu postępowania (Code of Conduct) dotyczącego prawa do zapomnienia, przygotowywanego wspólnie przez organizacje pacjentów oraz stowarzyszenia reprezentujące unijny sektor finansowy, zgodnie z założeniami zawartymi w Europejskim Planie Walki z Rakiem (ang. Europe’s Beating Cancer Plan) opublikowanym przez Komisję Europejską w lutym 2021 r.

Zgodnie z art. 14 ust. 4 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2225 (CCD2), państwa członkowskie zobowiązane są do wprowadzenia zasad, zgodnie z którymi dane dotyczące przebytych chorób onkologicznych nie będą wykorzystywane na potrzeby ubezpieczenia– związanego z umową o kredyt po upływie określonego czasu, nie dłuższego niż 15 lat od zakończenia leczenia.

Projektowane regulacje w Polsce

W opracowanym przez UOKiK projekcie ustawy o kredycie konsumenckim zaproponowano jednak znacznie bardziej restrykcyjne rozwiązanie. Przewidywało ono, że dane dotyczące leczenia choroby nowotworowej nie mogą być wykorzystywane przy zawieraniu umowy ubezpieczenia już po upływie 5 lat od zakończenia leczenia.

Takie podejście wyraźnie odbiega od standardów europejskich i stanowi przykład tzw. goldplatingu – wprowadzania przepisów bardziej rygorystycznych niż wymagają tego regulacje unijne.

Wpływ na rynek i konsumentów

Wprowadzenie 5-letniego okresu ograniczającego dostęp do danych medycznych może istotnie utrudnić zakładom ubezpieczeń prawidłową ocenę ryzyka. W praktyce przełoży się to na:

• konieczność uwzględnienia większej niepewności w kalkulacji składek,
• wzrost kosztów ubezpieczenia,
• ograniczenie dostępnej oferty,
• ryzyko wykluczenia części klientów z ochrony.

Warto podkreślić, że celem underwritingu nie jest wykluczanie kogokolwiek z ochrony ubezpieczeniowej, lecz adekwatna wycena ryzyka i zapewnienie dostępności ubezpieczeń na racjonalnych warunkach.

Ryzyko

Przyjęcie zbyt krótkiego okresu dostępu do danych może prowadzić do przenoszenia kosztów z osób o wyższym ryzyku na osoby zdrowe. W konsekwencji może to skutkować:

• spadkiem liczby osób objętych ochroną,
• pogłębieniem luki ubezpieczeniowej w Polsce,
• ograniczeniem realnego zabezpieczenia finansowego w przypadku choroby lub śmierci.

Ma to szczególne znaczenie w kontekście kredytów konsumenckich, gdzie brak ubezpieczenia może prowadzić do poważnych konsekwencji dla kredytobiorców i ich bliskich. Przywoływany Raport wskazuje, że choroby nowotworowe należą do najczęstszych przyczyn poważnych problemów zdrowotnych prowadzących do czasowej lub trwałej utraty zdolności do pracy. W przypadku osób posiadających kredyty konsumenckie diagnoza nowotworu może oznaczać znaczący spadek dochodów przy jednoczesnym wzroście wydatków związanych z leczeniem. Brak odpowiedniego ubezpieczenia może w takiej sytuacji skutkować trudnościami w spłacie zobowiązań, narażając kredytobiorcę i jego bliskich na poważne konsekwencje finansowe.

Polska na tle innych państw UE

Większość państw członkowskich przyjęła lub zamierza przyjąć rozwiązania zgodne z dyrektywą CCD2 lub do niej zbliżone:

• 15 lat – Czechy, Dania, Finlandia, Niemcy, Słowacja,
• 10 lat – Włochy, Niderlandy, Portugalia, Bułgaria.

Na tym tle propozycja 5-letniego okresu jest rozwiązaniem wyjątkowym i może osłabiać konkurencyjność polskiego rynku ubezpieczeniowego względem niektórych innych krajów UE.

Potrzeba wyważonego podejścia

Należy również uwzględnić, że choroby onkologiczne są bardzo zróżnicowane – różnią się przebiegiem, rokowaniami i ryzykiem nawrotu. Sztywne regulacje nie odzwierciedlają tej różnorodności i mogą prowadzić do nieadekwatnych decyzji ubezpieczeniowych.

Dodatkowo, rozwiązania dotyczące prawa do bycia zapomnianym funkcjonują w Europie stosunkowo krótko i nie zostały jeszcze kompleksowo ocenione pod kątem ich długofalowych skutków.

Rekomendowane kierunki zmian

Prawo do bycia zapomnianym powinno być wprowadzone w sposób, który:

• będzie zgodny ze standardami europejskimi,
• zapewni możliwość rzetelnej oceny ryzyka,
• nie ograniczy dostępności ubezpieczeń,
• nie pogłębi luki ubezpieczeniowej.

Dlatego zdaniem rynku ubezpieczeniowego zasadne jest przyjęcie co najmniej 15-letniego okresu, zgodnego z dyrektywą CCD2 i wielu państw UE.