12 listopada 2026 r. Parlament Europejski podczas sesji plenarnej odrzucił projekt dyrektywy stanowiącej główną część Strategii Inwestycji Detalicznych (Retail Investment Strategy – RIS). Za odrzuceniem projektu zagłosowało 300 europosłów, przeciw było 286. Jednocześnie Parlament przyjął odrębny projekt dotyczący zmian w rozporządzeniu PRIIPs. Wynik głosowania stawia pod znakiem zapytania przyszłość nowych regulacji dotyczących dystrybucji produktów inwestycyjnych, w tym ubezpieczeń na życie z elementem inwestycyjnym.

Pakiet RIS, przedstawiony przez Komisję Europejską w maju 2023 r., miał zdaniem Komisji Europejskiejzwiększyć udział obywateli w rynku kapitałowym, poprawić jakość oferowanych produktów finansowych i wzmocnić ochronę inwestorów indywidualnych. Dla sektora ubezpieczeniowego szczególne znaczenie miały proponowane zmiany w dyrektywie o dystrybucji ubezpieczeń (IDD), dotyczące m.in. oceny wartości produktów, wynagradzania pośredników oraz zasad sprzedaży ubezpieczeniowych produktów inwestycyjnych (IBIPs).

Pomimo ponad trzech lat prac i zmian wprowadzonych podczas negocjacji międzyinstytucjonalnych ostateczny kompromis nie uzyskał większości w Parlamencie Europejskim. Przeciwko projektowi głosowali europosłowie reprezentujący różne grupy polityczne, choć z odmiennych powodów. Część uznawała proponowane rozwiązania za niewystarczające z punktu widzenia ochrony konsumentów, inni wskazywali na nadmierną złożoność regulacji i ich konsekwencje dla rynku finansowego. Niemal wszyscy polscy europosłowie opowiedzieli się za odrzuceniem projektu.

Dlaczego RIS budził zastrzeżenia sektora ubezpieczeniowego?

Polska Izba Ubezpieczeń od początku prac nad pakietem RIS zgłaszała zasadnicze zastrzeżenia wobec proponowanych rozwiązań, wskazując na ich nieproporcjonalność oraz niedostateczne uwzględnienie specyfiki rynku ubezpieczeniowego. Fundamentalne wątpliwości dotyczące projektu przedstawiały również Komisja Nadzoru Finansowego oraz Ministerstwo Finansów. W rezultacie polski sektor ubezpieczeniowy, krajowy nadzór i administracja rządowa mówiły w tej sprawie jednym głosem, wskazując na potrzebę istotnej zmiany proponowanych przepisów. Zastrzeżenia te dotyczyły nie samych celów RIS, lecz sposobu ich realizacji, w szczególności nieuwzględnienia specyfiki ubezpieczeń na życie, które łączą funkcję inwestycyjną z ochroną ubezpieczeniową.

Jednym z najważniejszych problemów pozostawały nowe wymogi dotyczące Value for Money, w szczególności obowiązek porównywania produktów z odpowiednio dobranymi grupami produktów o podobnych cechach. W przypadku ubezpieczeniowych produktów inwestycyjnych takie porównania są szczególnie trudne. Produkty mogą różnić się nie tylko strategią inwestycyjną i poziomem kosztów, lecz także zakresem ochrony, gwarancjami czy konstrukcją świadczeń. Porównywanie ich bez odpowiedniego uwzględnienia tych elementów może prowadzić do niepełnej oceny rzeczywistej wartości produktu dla konsumenta.

Dodatkowe trudności pojawiają się na mniejszych rynkach finansowych, takich jak Polska, gdzie liczba rzeczywiście porównywalnych produktów jest ograniczona. Istnieje zatem ryzyko, że metodologia opracowana na poziomie europejskim nie będzie wystarczająco uwzględniać różnic pomiędzy krajowymi rynkami ubezpieczeniowymi.

Drugim istotnym zagadnieniem były nowe zasady dotyczące zachęt i wynagradzania pośredników ubezpieczeniowych. Chociaż podczas negocjacji odstąpiono od najbardziej restrykcyjnych propozycji dotyczących prowizji, w projekcie utrzymano rozbudowane wymogi dotyczące ich oceny. Mogłyby one wpłynąć na funkcjonowanie modeli dystrybucji opartych na wynagrodzeniu prowizyjnym, które odgrywają istotną rolę na polskim rynku ubezpieczeniowym.

Warto przy tym pamiętać, że działalność pośredników nie ogranicza się do samej sprzedaży. Obejmuje również identyfikowanie potrzeb klientów, wyjaśnianie warunków ochrony oraz obsługę polis. Dlatego ocena zasad wynagradzania powinna uwzględniać rzeczywisty zakres świadczonych usług.

Kolejną kwestią było nakładanie nowych wymogów na już rozbudowane krajowe ramy regulacyjne. Polskie zakłady ubezpieczeń i pośrednicy podlegają przepisom ustawy o dystrybucji ubezpieczeń, wymogom dotyczącym nadzoru nad produktem (POG) oraz regulacjom i oczekiwaniom nadzorczym KNF. Szczególne znaczenie mają nowe rekomendacje KNF dotyczące dystrybucji ubezpieczeń, przyjęte w 2026 r., które wprowadzają dodatkowe wymagania m.in. w zakresie oceny wartości produktów (Value for Money), wynagradzania pośredników, zarządzania konfliktami interesów i nadzoru nad sieciami dystrybucji.

Wprowadzanie kolejnych, częściowo pokrywających się obowiązków europejskich mogłoby prowadzić do powielania wymogów i konieczności ponownego dostosowywania procesów, które zakłady ubezpieczeń już zmieniają w związku z oczekiwaniami KNF.

Dodatkowym źródłem niepewności pozostawała znaczna liczba przepisów wykonawczych przewidzianych w RIS. Wiele szczegółowych zasad miało zostać określonych dopiero po przyjęciu podstawowych aktów prawnych, co utrudniałoby zakładom ubezpieczeń ocenę przyszłych obowiązków oraz zaplanowanie zmian organizacyjnych i informatycznych.

Stanowisko polskiego sektora ubezpieczeniowego

Przed głosowaniem Polska Izba Ubezpieczeń skierowała do polskich posłów do Parlamentu Europejskiego stanowisko, w którym przedstawiła najważniejsze zastrzeżenia dotyczące ostatecznego kształtu pakietu RIS i zaapelowała o jego odrzucenie.

Następnie zarówno PIU jak i ZBP wystąpiły z wspólnym apelem o uwzględnienie specyfiki krajowych rynków finansowych oraz zachowanie zasady proporcjonalności. Zwracały również uwagę, że zwiększanie poziomu ochrony konsumentów nie powinno polegać wyłącznie na wprowadzaniu kolejnych obowiązków regulacyjnych, szczególnie gdy ich skuteczność pozostaje niepewna.

Równie istotne jest zapewnienie konsumentom szerokiego dostępu do produktów finansowych, utrzymanie konkurencyjnych modeli dystrybucji oraz tworzenie warunków sprzyjających długoterminowemu oszczędzaniu.

Co dalej z pakietem RIS?

Parlament Europejski odrzucił projekt dyrektywy zmieniającej m.in. IDD i MiFID II, zawierającej zasadniczą część nowych obowiązków dotyczących Value for Money, wynagradzania pośredników oraz dystrybucji produktów inwestycyjnych. Jednocześnie przyjął projekt nowelizacji rozporządzenia PRIIPs, dotyczący dokumentów zawierających kluczowe informacje o produktach inwestycyjnych (KID).

Odrzucenie projektu nie oznacza jednak automatycznego zakończenia procedury legislacyjnej. Zgodnie z art. 60 Regulaminu Parlamentu Europejskiego przewodniczący Parlamentu zwraca się do Komisji Europejskiej o wycofanie projektu. Jeżeli Komisja podejmie taką decyzję, procedura zostanie zakończona. W przeciwnym razie możliwe jest kontynuowanie prac legislacyjnych. Projekt może zostać ponownie skierowany do komisji ECON Parlamentu Europejskiego, a następnie, zgodnie z dalszym przebiegiem procedury, trafić do Rady UE. Kluczowe znaczenie będzie miała zatem decyzja polityczna dotycząca przyszłości projektu. Czy kontynuować prace nad RIS w dotychczasowej formule, czy też wycofać propozycję i ponownie rozważyć kierunek zmian w europejskich regulacjach dotyczących inwestycji detalicznych.

Ubezpieczenia na życie ważnym elementem Unii Oszczędności i Inwestycji

Wynik głosowania nad RIS warto rozpatrywać w szerszym kontekście europejskiej polityki finansowej. Komisja Europejska w programie prac na 2027 r. zapowiedziała dalsze upraszczanie przepisów, ograniczanie obciążeń administracyjnych oraz wzmacnianie konkurencyjności europejskiej gospodarki. Jednocześnie jednym z priorytetów UE pozostaje rozwój Unii Oszczędności i Inwestycji (Savings and Investments Union – SIU). Warto jednak zauważyć, że Komisja nie przedstawiła inicjatywy dotyczącej uproszczenia regulacji sektora ubezpieczeniowego, podczas gdy analogiczne działania zostały już zapowiedziane w odniesieniu do sektora bankowego.

Sektor ubezpieczeniowy ma w tym procesie istotną rolę do odegrania. Zakłady ubezpieczeń na życie oferują produkty umożliwiające łączenie ochrony ubezpieczeniowej z długoterminowym gromadzeniem kapitału. Jednocześnie jako inwestorzy instytucjonalni ubezpieczyciele zapewniają stabilne, długoterminowe finansowanie europejskiej gospodarki. Wykorzystanie tego potencjału wymaga jednak odpowiednich warunków regulacyjnych. Nadmiernie skomplikowane wymogi dotyczące konstrukcji produktów, ich oceny i dystrybucji mogą utrudniać rozwój oferty oraz zwiększać koszty obsługi klientów.

Odrzucenie głównej części RIS nie powinno być interpretowane jako zakwestionowanie potrzeby ochrony konsumentów czy rozwoju inwestycji detalicznych. Jest natomiast okazją do ponownej oceny sposobu realizacji tych celów.

Przyszłe regulacje powinny w większym stopniu uwzględniać specyfikę ubezpieczeń na życie, istniejące przepisy krajowe oraz rzeczywiste potrzeby konsumentów. Warto również wykorzystać doświadczenia z prac nad RIS w kontekście zapowiedzianego przez Komisję programu uproszczeń i dalszego rozwoju SIU.