13 lutego 2026 r. Sejm uchwalił ustawę o działalności kosmicznej – pierwszy krajowy akt prawny regulujący zasady prowadzenia działalności w przestrzeni kosmicznej. Przyjęcie ustawy o działalności kosmicznej stanowi istotny etap w rozwoju krajowego porządku prawnego w obszarze nowych technologii i realizacji zobowiązań międzynarodowych Polski, w tym wynikających z członkostwa w European Space Agency oraz traktatów ONZ dotyczących przestrzeni kosmicznej. Ustawa wprowadza model zbliżony do rozwiązań funkcjonujących w państwach o rozwiniętym sektorze kosmicznym i stanowi ważny krok w budowie spójnej i nowoczesnej polityki kosmicznej Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym Polska włącza działalność kosmiczną do obszaru strategicznej polityki gospodarczej i bezpieczeństwa, traktując ją jako element budowy konkurencyjności państwa, a nie wyłącznie jako przedsięwzięcie o charakterze badawczym.

Polski sektora kosmiczny od momentu przystąpienia do Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) w 2012 r. systematycznie buduje kompetencje przemysłowe i technologiczne.  Obejmuje on dziś setki podmiotów: od wyspecjalizowanych spółek inżynieryjnych i software’owych po ośrodki badawcze i start-upy deep-tech. Sektor ten, jeszcze niedawno oparty głównie na kontraktach badawczo-rozwojowych ESA, coraz śmielej wchodzi w segmenty komercyjne – obserwację Ziemi, przetwarzanie danych satelitarnych, technologie telekomunikacyjne czy rozwiązania dla obronności.

Według raportu Agencji Rozwoju Przemysłu (ARP) „Polski Sektor Kosmiczny 2025 r.”, łączna wartość polskiego sektora kosmicznego (w szerokim ujęciu) przekracza 12 mld zł, a technologie stricte kosmiczne są wyceniane na około 5,3 mld zł.

Polskie projekty kosmiczne łączą dziś ambicję narodową (jak własne satelity i rakiety) z globalną współpracą w ramach ESA i partnerstw komercyjnych — dzięki czemu budowane są zarówno własne kompetencje technologiczne, jak i pozycja w globalnym rynku kosmicznym.

Wśród przełomowych projektów w historii polskiego sektora kosmicznego warto wskazać na:

• EagleEye – projekt pierwszego dużego satelity obserwacyjnego wysokiej rozdzielczości, zaprojektowany i realizowany przez konsorcjum złożone głównie z polskich firm i instytucji, z Creotech Instruments jako głównym wykonawcą.
• ILR-33 Amber 2K – projekt rakiety eksperymentalnej opracowanej przez inżynierów z Łukasiewicz – Instytutu Lotnictwa. W 2024 r. rakieta osiągnęła przestrzeń kosmiczną, stanowiąc ważny etap w polskiej technologii wynoszenia ładunków i kluczowy krok w kierunku własnych rozwiązań orbitalnych
• Akademicki projekt PW -Sat serii nanosatelitów typu CubeSat opracowanych w Politechnice Warszawskiej we współpracy z naukowcami z Centrum Badań Kosmicznych PAN, który eksperymentuje m.in. z technologiami deorbitacji, co ma duże znaczenie dla narastającego problemu śmieci kosmicznych.

POLSA i polskie firmy uczestniczą w programie budowy konstelacji satelitów obserwacyjnych CAMILA we współpracy z ESA. Projekt ma dostarczać dane do zastosowań publicznych i komercyjnych i jest jednym z największych programów współfinansowanych w ramach polskiej składki ESA. CAMILA to przykład, jak współpraca z największymi graczami europejskimi umożliwia polskim przedsiębiorstwom wejście na rynek rozwiązań systemowych.

Zakres regulacji i model administracyjny

Ustawa z 13 lutego 2026 r. ustanawia wymogi o charakterze ramowym, pozostawiając ich uszczegółowienie praktyce decyzyjnej Prezesa Polskiej Agencji Kosmicznej (dalej: „Prezes Agencji”).

Zgodnie z zapisami ustawy działalność kosmiczna polega na wyniesieniu lub próbie wyniesienia obiektu kosmicznego w przestrzeń kosmiczną, eksploatacji obiektu kosmicznego w przestrzeni kosmicznej, kontrolowaniu obiektu kosmicznego w przestrzeni kosmicznej, usuwaniu obiektu kosmicznego, w tym przez jego deorbitację.

Działalność kosmiczna może być wykonywana przez osobę prawną, jednostkę organizacyjną niebędącą osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jednostkę organizacyjną podległą Ministrowi Obrony Narodowej lub przez niego nadzorowaną.

Ustawa wprowadza zasadę, że działalność kosmiczną można prowadzić wyłącznie na podstawie zezwolenia Prezesa Polskiej Agencji Kosmicznej, z wyjątkiem działań jednostek nadzorowanych przez Ministerstwo Obrony Narodowej.

Ustawa określa zasady nadzoru państwowego nad realizacją działalności kosmicznej oraz procedury reagowania na nieprzewidziane zdarzenia, takie jak awarie satelitów czy znalezienie fragmentów tzw. „śmieci kosmicznych”. Organem właściwym do przeprowadzenia kontroli wykonywania działalności kosmicznej w zgodności z zezwoleniem i z ustawą jest Prezes Agencji. Prezes Agencji przeprowadza również kontrolę mającą na celu wykrywanie wykonywania, wbrew ustawie, działalności kosmicznej bez zezwolenia

Przepisy wprowadzają obowiązek prowadzenia Krajowego Rejestru Obiektów Kosmicznych (KROK), zgodnie z zasadami międzynarodowego prawa kosmicznego i konwencjami których jest sygnatariuszem Rzeczypospolita Polska, tj. Układu o zasadach działalności państw w zakresie badań i użytkowania przestrzeni kosmicznej, łącznie z Księżycem i innymi ciałami niebieskimi z 27.01.1967 r (Układ Kosmiczny) oraz Konwencji o rejestracji obiektów wypuszczonych w przestrzeń kosmiczną z 14.01.1975 r. a także Konwencji o międzynarodowej odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez obiekty kosmiczne sporządzonej w Moskwie, Londynie i Waszyngtonie w dnia 29 marca 1972.

Odpowiedzialność cywilna – konstrukcja zbliżona do modelu konwencyjnego  

Określając zasady odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez obiekt kosmiczny ustawodawca nie powielił przepisów dotyczących odpowiedzialności państwa wynoszącego wynikających z Układu kosmicznego i Konwencji o odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez obiekty kosmiczne, do przestrzegania których Rzeczpospolita Polska jest zobowiązana jako strona ww. traktatów.

Ustawa określa zatem zasady odpowiedzialności operatora obiektu kosmicznego oraz podmiotu, który wbrew ustawie wykonuje działalność kosmiczną bez zezwolenia, za szkody wyrządzone przez obiekt kosmicznych. Ich odpowiedzialność jest analogiczna jak odpowiedzialność Rzeczpospolitej Polskiej ponoszona na mocy Konwencji o odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez obiekty kosmicznej, tj:

• Za szkody wyrządzone przez obiekt kosmiczny na powierzchni Ziemi lub za szkody wyrządzone statkowi powietrznemu podczas lotu, operator oraz podmiot, który wbrew ustawie wykonuje działalność kosmiczną bez zezwolenia, ponoszą odpowiedzialność cywilną niezależnie od winy, także wówczas, gdy szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej. Tej odpowiedzialności cywilnej nie można wyłączyć ani ograniczyć (odpowiedzialność absolutna).
• Za szkody wyrządzone przez obiekt kosmiczny w miejscu innym niż na powierzchni Ziemi lub za szkody inne niż wyrządzone statkowi powietrznemu podczas lotu (tzw. szkoda w przestrzeni kosmicznej. np. kolizja satelitów) operator ponosi odpowiedzialność cywilną na zasadach ogólnych.

Ustawa określa również zasady odpowiedzialności operatora prowadzącego działalność z innymi podmiotami w ramach konsorcjum (odpowiedzialność solidarna) oraz z podwykonawcami innymi niż konsorcjant.

W przypadku naprawienia przez Rzeczpospolitej Polskiej szkody – Skarbowi Państwa przysługuje prawo wystąpienia z roszczenie zwrotnym do podmiotu odpowiedzialnego za szkodę, przy czym wysokość roszczenia zwrotne do operatora jest organiczna do wysokości sumy gwarancyjnej oc operatora, chyba że szkoda powstała z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa. Wówczas Skarbowi Państwa przysługuje roszczenie zwrotne w pełnej wysokości. Skarb Państwa ma zwrotne roszczenie w pełnej wysokości także w przypadku, gdy szkoda została wyrządzona przez obiekt kosmiczny wyniesiony w przestrzeń kosmiczną przez podmiot, który wbrew ustawie wykonuje działalność kosmiczną bez zezwolenia.

W ustawie uregulowano także możliwość żądania przez osoby poszkodowane, do których mogą należeć także właściciele lub operatorzy polskich obiektów kosmicznych, od Skarbu Państwa odszkodowanie za szkody wyrządzone przez obiekt kosmiczny innego państwa, w zakresie w jakim Rzeczpospolita uzyskała odszkodowanie.

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej operatora obiektu kosmicznego

Operator obiektu kosmicznego jest zobowiązany zawrzeć umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilne za szkody wyrządzone przez obiekt kosmiczny. Umowa ubezpieczania zawarta przez operatora obejmuje także odpowiedzialność Skarbu Państwa.

Z obowiązku zawarcia umowy wyłączono podmioty prowadzące działalność kosmiczną wyłącznie w celach naukowych lub edukacyjnych, a także jednostki podległe Ministrowi Obrony Narodowej lub przez niego nadzorowane.

Ustawa określa maksymalną sumę gwarancyjną w odniesieniu do jednego zdarzenia – równowartość w złotych 60 milinów nów euro.  Konkretną sumę gwarancyjną wymaganą dla danej misji kosmicznej określi w zezwoleniu Prezes Agencji, z uwzględnieniem: rodzaju prowadzonej działalności kosmicznej, charakterystyki i parametrów technicznych obiektu kosmicznego, poziomu ryzyka wystąpienia szkody.

Podmiot ubiegający się o wydanie zezwolenia jest obowiązany przedstawić we wniosku ocenę ryzyka wyrządzenia szkody w związku z planowaną misją. Obejmuje ona w szczególności analizę ryzyka szkód: na osobie lub w mieniu na powierzchni Ziemi, w statku powietrznym podczas lotu (w tym wobec załogi i pasażerów), w innym obiekcie kosmicznym.

Ustawa wyłącza ubezpieczenie oc operatora obiektu kosmicznego spod reżimu ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych.

Powyższe rozwiązanie należy ocenić pozytywnie, biorąc pod uwagę brak dorobku w oferowaniu ubezpieczeń kosmicznych przez polskich ubezpieczycieli oraz występowanie na międzynarodowym rynku space insurance utrwalonej praktyki dotyczącej chociażby stosowania triggera loss occurrence, wysoce specjalistycznych klauz (ściśle powiązane z fazami misji: przedstartową, startową i orbitalną oraz specyfiką technologiczną sektora), franszyz czy udziałów własnych.

Rezygnacja ze szczegółowej ingerencji ustawodawcy w zakres ubezpieczenia oc operatora obiektu kosmicznego umożliwia elastyczność w negocjacjach warunków ubezpieczenia, reasekurację tego ryzyka na rynkach światowych lub zawieranie przez operatorów umów oc z zagranicznymi ubezpieczycielami, w przypadku, gdyby żaden z polskich zakładów ubezpieczeń nie zdecydował się zaoferować takiego produktu.

Regulacja ta stanowi impuls do rozwoju nowej, niszowej linii biznesowej – przy jednoczesnym zachowaniu zgodności z międzynarodowymi standardami i praktyką rynku space insurance.